Overprikkeld of onderprikkeld? Waarom rust soms juist onrustig voelt

Weet je wat fucked up is? Dat je eindelijk rust hebt… en je de chaos mist.

We praten vaak over rust alsof het de vanzelfsprekende eindbestemming is. Alsof minder stress, minder problemen, minder gedoe en eindelijk niet meer voortdurend aan hoeven staan automatisch betekent dat je je beter gaat voelen.

Maar wat als je juist onrustig wordt wanneer je niets doet?

Je hebt eindelijk een lege agenda, niemand heeft iets van je nodig en er hoeft even niets opgelost te worden. Toch lukt het je niet om te ontspannen. Je wordt onrustig, verveelt je, begint te malen en voor je het weet zoek je alweer iets om te doen.

Misschien pak je automatisch je telefoon, plan je je agenda weer vol of zoek je op een andere manier naar nieuwe prikkels.

Niet omdat je bewust terug wilt naar de chaos, maar omdat je misschien helemaal niet weet hoe balans voelt wanneer je lange tijd vooral overprikkeling, onderprikkeling en uitersten hebt gekend.

Waarom kan ik niet ontspannen als het eindelijk rustig is?

Wanneer je lange tijd leeft met spanning, verantwoordelijkheid, problemen of veel intensiteit, leer je functioneren in een omgeving waarin voortdurend iets gebeurt.

Je wordt goed in doorgaan wanneer je moe bent, oplossingen bedenken voordat iemand anders het probleem heeft gezien en overeind blijven wanneer het leven allesbehalve rustig is.

Daar hoeven niet eens enorme gebeurtenissen achter te zitten.

Je kunt jezelf ook jarenlang bezighouden met werken, sporten, scrollen, uitgaan, eten, kopen, zorgen voor anderen, altijd plannen maken of voortdurend bezig zijn met het volgende wat beter, groter of anders moet.

Op een gegeven moment kan altijd bezig zijn zo vertrouwd worden dat je niet eens meer merkt hoeveel prikkels je voortdurend binnenkrijgt.

En ja, soms kan daar ook een verslaving tussen zitten.

Juist na een verslaving wordt heel zichtbaar wat er gebeurt wanneer een grote bron van prikkels, verdoving of intensiteit ineens verdwijnt. Er wordt iets weggehaald wat schadelijk was, maar daarmee verdwijnt tegelijkertijd iets wat lange tijd een functie heeft gehad.

Je zou verwachten dat daarvoor vanzelf innerlijke rust in de plaats komt.

Maar soms begint daar juist de onrust.

Wat is het verschil tussen overprikkeling en onderprikkeling?

Als je lange tijd gewend bent geweest aan veel prikkels, kan minder in eerste instantie helemaal niet prettig voelen.

Wanneer je overprikkeld bent, voelt alles te veel. Geluiden, mensen, afspraken, berichten en verantwoordelijkheden kunnen zich opstapelen totdat je eigenlijk alleen nog maar rust wilt.

Maar wanneer er vervolgens heel veel prikkels verdwijnen, kun je aan de andere kant terechtkomen en onderprikkeld raken.

Een rustige zaterdag duurt ineens eindeloos. Een avond zonder plannen voelt niet ontspannen, maar leeg. Je hebt nergens zin in, terwijl je tegelijkertijd gek kunt worden van het nietsdoen.

Bij overprikkeling verlang je naar rust, terwijl je bij onderprikkeling juist weer op zoek kunt gaan naar iets wat je activeert.

En zo kun je ongemerkt blijven bewegen tussen te veel en te weinig.

Je raakt overprikkeld en trekt je terug. Vervolgens ontstaat verveling of innerlijke onrust en ga je opnieuw op zoek naar prikkels. Voor je het weet heb je je agenda weer gevuld, ben je overal mee bezig en zit je opnieuw aan de andere kant.

Misschien is het probleem daarom niet altijd dat je te veel of te weinig doet.

Misschien heb je nooit geleerd hoe genoeg voelt.

Waarom voelt rust soms als verveling?

Als je vooral de uitersten kent, kan het midden ontzettend vreemd voelen.

Een leven waarin genoeg gebeurt om je levend te voelen, maar niet zoveel dat je jezelf voorbijloopt, klinkt misschien heerlijk. Toch kan precies dat midden in eerste instantie aanvoelen alsof er iets ontbreekt.

We noemen dat soms zelfs onze persoonlijkheid.

“Ik ben gewoon iemand die altijd bezig moet zijn.”

“Ik kan niet stilzitten.”

“Ik heb altijd iets te doen nodig.”

Maar misschien is dat niet altijd wie je bent.

Misschien ben je zo gewend geraakt aan veel prikkels dat een normaal niveau van activiteit in eerste instantie als onderprikkeling of verveling voelt.

En misschien is rust daarom niet saai.

Misschien is rust gewoon onbekend.

Hoe vind je balans als je vooral uitersten kent?

Dit vind ik een veel interessantere vraag dan iemand vertellen dat hij gewoon meer rust moet nemen.

Want hoe kun je balans vinden wanneer je referentiepunten vooral honderd en nul zijn?

Misschien moet je helemaal niet proberen om van honderd naar nul te gaan.

Misschien moet je eerst leren leven op zestig.

Dat begint met jezelf leren observeren voordat je automatisch reageert op wat je voelt.

Wanneer je onrustig wordt, kun je jezelf afvragen of je werkelijk behoefte hebt aan iets leuks of dat je vooral weg wilt van het gevoel dat ontstaat wanneer er even niets gebeurt.

Wanneer je agenda weer volloopt, kun je jezelf afvragen of al die dingen je energie geven of dat je jezelf opnieuw zo druk maakt dat je geen ruimte overhoudt om te voelen hoe het werkelijk met je gaat.

En wanneer je alleen nog maar op de bank wilt liggen, is de vraag misschien niet altijd of je nóg meer rust nodig hebt.

Soms heeft je systeem juist een gezonde prikkel nodig.

Wat kun je doen bij onderprikkeling?

Balans betekent niet dat je voortdurend rustig moet zijn.

We hebben prikkels nodig. We willen bewegen, lachen, ontdekken, creëren, contact maken en dingen meemaken.

Wanneer je merkt dat je onderprikkeld raakt, kun je daarom bewust iets toevoegen.

Ga naar buiten, beweeg, zet muziek aan, maak iets, spreek iemand af, leer iets nieuws, verander je omgeving of doe iets waar je nieuwsgierig van wordt.

Het verschil zit niet alleen in wat je doet, maar vooral in waarom je het doet.

Je hoeft niet koste wat het kost weg van jezelf. Je kunt bewust kiezen voor iets wat je activeert omdat je merkt dat je dat op dat moment nodig hebt.

Zo voeg je prikkels toe zonder jezelf opnieuw volledig op te jagen.

Wat kun je doen als je overprikkeld bent?

Wanneer je merkt dat je snel overprikkeld raakt, hoef je niet te wachten totdat je compleet overloopt voordat je iets verandert.

Misschien kan je telefoon een uur weg. Misschien hoeft die afspraak vandaag niet door te gaan. Misschien hoef je niet op ieder bericht onmiddellijk te reageren en hoeft niet ieder probleem van iemand anders automatisch jouw probleem te worden.

Soms zit omgaan met overprikkeling in verrassend kleine dingen.

Eén ding tegelijk doen, even lopen zonder telefoon, een avond niets plannen of stoppen voordat je volledig uitgeput bent in plaats van pas daarna.

Je haalt iets weg zonder jezelf volledig af te sluiten van het leven.

Het doel is niet zo weinig mogelijk prikkels.

Het doel is ontdekken hoeveel voor jou genoeg is.

Wat helpt tegen innerlijke onrust?

Misschien zit een belangrijk deel van het antwoord juist in iets wat we steeds minder gewend zijn: niet onmiddellijk reageren.

We beantwoorden bijna ieder ongemakkelijk gevoel met een handeling. We pakken onze telefoon, eten iets, gaan werken, zetten een serie aan, bellen iemand, gaan shoppen of bedenken alweer een nieuw plan.

Er zijn ontzettend veel manieren om maar niet te lang te hoeven zitten met dat vreemde gevoel van niets.

Maar niet iedere innerlijke onrust hoeft onmiddellijk opgelost te worden.

Wat gebeurt er als je die onrust eens vijf minuten langer laat bestaan?

Niet om jezelf te kwellen en ook niet omdat nietsdoen ineens het hoogste levensdoel moet worden, maar om te ontdekken dat je niet onmiddellijk hoeft te reageren op alles wat je voelt.

Misschien verveel je je even. Misschien voel je onrust of weet je niet goed wat je met jezelf aan moet.

Wanneer je niet onmiddellijk reageert, ontdek je langzaam dat je een gevoel kunt hebben zonder dat je er automatisch voor hoeft weg te lopen.

En juist daar kan iets belangrijks ontstaan: vertrouwen in jezelf.

Waarom kan balans na een verslaving zo moeilijk zijn?

Alleen stoppen met een verslaving betekent niet automatisch dat iemand ineens weet hoe een leven zonder die verslaving moet voelen.

Wanneer iets lange tijd voor verdoving, spanning, beloning, ontsnapping of prikkels heeft gezorgd, ontstaat er na het stoppen ruimte.

Die ruimte moet niet alleen worden verdragen. Er moet uiteindelijk ook een leven in worden opgebouwd.

Je moet misschien opnieuw ontdekken waar je plezier uit haalt, hoe ontspanning voelt zonder jezelf volledig uit te schakelen en hoe je spanning kunt ervaren zonder meteen weer een uiterste nodig te hebben.

Maar eigenlijk geldt dat voor veel meer mensen.

Ook zonder verslaving kun je jarenlang hebben geleefd op adrenaline, prestaties, verantwoordelijkheid, drukte, problemen oplossen of altijd nodig zijn voor anderen.

Wanneer dat minder wordt, moet je soms opnieuw ontdekken wie je bent wanneer je niet voortdurend iets hoeft te redden, regelen of oplossen.

Misschien is herstellen daarom niet alleen stoppen met datgene wat niet meer goed voor je is.

Het is ook leren wat je ervoor in de plaats zet.

Een leven in balans is niet hetzelfde als een saai leven

Een leven in balans betekent niet dat iedere dag hetzelfde moet zijn of dat je nooit meer iets intens mag meemaken.

Je mag gekke dingen doen, reizen, dansen, verliefd worden, uitdagingen aangaan, risico's nemen, hard werken en af en toe een veel te volle week hebben.

Het verschil is dat je niet langer een uiterste nodig hebt om te voelen dat je leeft.

Je kunt intensiteit ervaren en daarna weer terugzakken. Je kunt rust ervaren zonder onmiddellijk nieuwe chaos te hoeven creëren.

Je leert steeds beter herkennen wanneer je overprikkeld raakt en iets moet weghalen, maar ook wanneer je onderprikkeld raakt en juist iets mag toevoegen.

Dat is iets totaal anders dan jezelf dwingen om altijd perfect in balans te zijn.

Balans vind je niet, je bouwt haar

Misschien bestaat die ene perfecte balans überhaupt niet.

Het leven verandert voortdurend en jij verandert mee. Wat vandaag precies genoeg is, kan morgen te veel of juist te weinig zijn.

Daarom geloof ik niet dat balans iets is wat je op een dag vindt en vervolgens voor altijd bezit.

Balans bouw je iedere keer dat je niet automatisch naar een uiterste grijpt.

Je bouwt haar wanneer je jezelf eerder begint te herkennen en bewust iets toevoegt wanneer je onderprikkeld raakt of juist iets weghaalt wanneer je merkt dat je overprikkeld raakt.

Je bouwt haar wanneer je onrust even laat bestaan zonder haar onmiddellijk te verdoven, vullen of oplossen.

En je bouwt haar ook wanneer je jezelf niet veroordeelt omdat je toch weer een keer bent doorgeschoten.

Als je jarenlang vooral de uitersten hebt gekend, kan dat midden in het begin verdacht veel op verveling lijken.

Maar misschien is het helemaal geen verveling.

Misschien is het een manier van leven die je nog niet kent en die je langzaam moet leren bouwen.

Much love,
Sandy ❤️

SEO-titel: Overprikkeld of onderprikkeld? Zo vind je weer balans

Meta description: Ben je snel overprikkeld, maar word je juist onrustig van te veel rust? Ontdek hoe overprikkeling en onderprikkeling elkaar kunnen afwisselen en hoe je meer balans opbouwt.

Focus zoekterm: overprikkeling en onderprikkeling

Aanvullende zoektermen in de tekst: overprikkeld, onderprikkeld, wat te doen bij overprikkeling, omgaan met overprikkeling, innerlijke onrust, niet kunnen ontspannen, balans vinden, rust vinden, rust in je hoofd, balans na verslaving.

‍