Ik heb ontslag genomen als drager

Ik heb de afgelopen tijd iets over mezelf ontdekt waarvan ik ergens denk dat ik het allang wist, maar wat blijkbaar nog nooit echt helemaal tot me was doorgedrongen. Ik ben een drager. Niet omdat iemand mij ooit gevraagd heeft om die rol op me te nemen, maar omdat ik ergens heel vroeg in mijn leven ben gaan geloven dat het mijn taak was om te zorgen dat het met de mensen om mij heen goed ging.

En het gekke is dat ik dat heel lang helemaal niet als een patroon heb gezien. Ik zag het als een deel van wie ik ben. Ik ben sterk, ik kan veel hebben, ik los dingen op en als iemand van wie ik hou het moeilijk heeft, dan ben ik er. Daar was voor mijn gevoel niets vreemds aan. Sterker nog, ik vond het misschien wel een van mijn betere eigenschappen.

Totdat ik steeds meer begon te begrijpen dat er een verschil zit tussen er voor iemand zijn en iemand dragen.

Liefhebben is iets anders dan dragen.

Die zin lijkt misschien heel eenvoudig, maar voor mij zit daar een wereld achter.

Want als ik heel eerlijk terugkijk, heb ik een groot deel van mijn leven niet alleen van mensen gehouden, ik heb me ook verantwoordelijk gevoeld voor hoe het met hen ging. Ik wilde helpen, verzachten, oplossen en beschermen. Ik voelde vaak al aan wat er speelde voordat iemand überhaupt iets gezegd had. En als iemand naast mij niet goed zat, gebeurde er ook iets in míj. Dan wilde ik iets doen. Het moest opgelost worden, beter worden, rustiger worden.

Pas nu begrijp ik steeds beter dat dit niet alleen maar zorgzaamheid was. Het was ook een manier van overleven.

Als kind weet je niet dat je aan het overleven bent

Een kind denkt natuurlijk niet: mijn omgeving voelt onveilig, dus ik ga nu een overlevingsstrategie ontwikkelen. Een kind past zich gewoon aan aan wat er is. Je leert kijken, voelen en inschatten. Je leert wanneer je beter stil kunt zijn, wanneer je iets moet oplossen of wanneer je moet proberen de sfeer te veranderen. Je voelt spanningen waar niemand over praat en voor je het weet ben je bezig met dingen waar je eigenlijk helemaal niet mee bezig zou moeten zijn.

Ergens kan dan de overtuiging ontstaan dat wanneer het goed gaat met de mensen om jou heen, jij ook veilig bent.

Dat neem je mee je volwassen leven in.

Niet bewust natuurlijk. Dat is juist het hele punt.

Je wordt ouder, maar dat deel van jou groeit gewoon mee. Alleen ziet het er als volwassene ineens heel anders uit. Dan heet het niet meer overleven. Dan heet het verantwoordelijk zijn, sterk zijn, zelfstandig zijn, een doorzetter zijn of goed voor anderen zorgen.

En jarenlang heb ik precies zo naar mezelf gekeken.

Ik heb mezelf op volwassen leeftijd eigenlijk nooit bewust als slachtoffer gezien. Ook wanneer ik angst voelde, niet goed in mijn vel zat of het leven me behoorlijk uitdaagde, was mijn natuurlijke reactie meestal om door te gaan. Ik ging zoeken, analyseren en oplossen. Ik wilde begrijpen wat er gebeurde en vooral hoe ik er weer uit kon komen.

Ik was een vechter.

Achteraf vind ik dat interessant, omdat we bij overleven vaak denken aan iemand die machteloos is of niet verder kan. Terwijl overleven er blijkbaar ook heel krachtig uit kan zien.

Je kunt degene zijn die altijd doorgaat en ondertussen volledig vanuit een oud overlevingspatroon leven. Je kunt sterk zijn omdat je nooit geleerd hebt dat je ook eens níét sterk hoeft te zijn. Je kunt ontzettend goed voor anderen zorgen omdat je ooit hebt geleerd dat de toestand van een ander iets zegt over jouw eigen veiligheid. En je kunt een vechter worden omdat stilstaan ooit simpelweg geen optie voelde.

Ook boosheid heb ik gekend, maar als ik daar nu op terugkijk, was die misschien nog wel het vaakst op mezelf gericht. Waarom lukte iets me niet? Waarom voelde ik wat ik voelde? Waarom kon ik niet gewoon verder? Ik kon behoorlijk hard zijn voor mezelf, juist omdat ik gewend was om door te gaan.

Nu kijk ik daar met veel meer zachtheid naar. Misschien hoefde die versie van mij helemaal niet nóg harder haar best te doen. Misschien was ze al heel lang ontzettend hard aan het werk.

Wanneer zorgen langzaam dragen wordt

Ik wil hier ook voorzichtig mee zijn, want ik wil absoluut niet zeggen dat zorgen voor anderen ineens een overlevingsreactie is. Ik hou ervan om voor mensen te zorgen. Ik ben betrokken, ik voel veel en als iemand van wie ik hou pijn heeft, raakt mij dat.

Dat wil ik helemaal niet kwijt.

Maar ik begin wel steeds duidelijker het verschil te voelen tussen liefde en verantwoordelijkheid.

Want liefhebben is iets anders dan dragen.

Ik kan van iemand houden zonder verantwoordelijk te zijn voor zijn geluk. Ik kan iemand steunen zonder zijn probleem over te nemen. Ik kan naast iemand staan zonder voor hem te gaan lopen. Ik kan luisteren zonder onmiddellijk naar een oplossing te zoeken.

En precies daar ging het bij mij vaak ongemerkt mis.

Want dragen voelt in eerste instantie helemaal niet verkeerd. Het voelt zelfs liefdevol. Je denkt dat je helpt en je denkt dat je iets goeds doet. En vaak doe je dat natuurlijk ook.

Maar ergens kan de grens vervagen.

Wanneer wordt helpen overnemen? Wanneer wordt betrokkenheid verantwoordelijkheid? En wanneer wordt liefde dragen?

Dat zijn vragen die ik mezelf vroeger helemaal niet stelde.

Als ik zag dat iemand van wie ik hield het moeilijk had, ging er iets in mij aan. Ik wilde helpen, beschermen en het lichter maken. Juist omdat die intentie uit liefde kwam, zag ik lange tijd niet dat ik mezelf ondertussen soms verantwoordelijk maakte voor iets wat helemaal niet van mij was.

En daar zit voor mij inmiddels nog een andere, minstens zo belangrijke kant aan.

Want verantwoordelijkheid terugleggen bij een ander betekent óók dat ik mijn eigen verantwoordelijkheid volledig bij mezelf houd.

Ik kan niet zeggen: ik draag jou niet meer, om vervolgens te verwachten dat jij mij gaat dragen.

Dat zou hetzelfde patroon zijn, alleen met omgedraaide rollen.

Niemand hoeft mij te dragen

Misschien is dat wel een van de belangrijkste inzichten die hierbij hoort.

Ik hoef een ander niet te redden, maar een ander hoeft mij ook niet te redden.

Mijn gevoelens zijn van mij. Mijn keuzes zijn van mij. Mijn grenzen zijn van mij. Mijn geluk, mijn ontwikkeling en de manier waarop ik met mijn verleden omga, zijn uiteindelijk mijn verantwoordelijkheid.

Dat betekent niet dat we alles alleen moeten doen. Dat is voor mij iets totaal anders.

We mogen elkaar helpen. We mogen steun vragen. We mogen bij iemand uithuilen, advies vragen, samen zoeken en soms even tegen iemand aanleunen wanneer het leven zwaar is. Verbinding betekent juist dat we niet alles alleen hoeven te doen.

Maar steunen is iets anders dan dragen.

Net zoals liefhebben iets anders is dan dragen.

Ik wil niet langer verantwoordelijk zijn voor jouw leven, maar ik wil jou ook niet verantwoordelijk maken voor het mijne.

En misschien ontstaat juist daar een veel gelijkwaardiger vorm van verbinding. Niet twee mensen die elkaar overeind moeten houden, maar twee mensen die ieder op hun eigen benen staan en elkaar onderweg de hand kunnen geven.

Mijn liefde hoeft niet bewezen te worden door hoeveel ik draag

Misschien is dat waar mijn ontslag werkelijk over gaat.

Ik neem geen ontslag uit de liefde. Ik stop niet met zorgen en ik ga zeker niet ineens onverschillig naast de mensen staan van wie ik hou. Dat zou helemaal niet bij mij passen en dat wil ik ook niet.

Ik neem ontslag uit de verantwoordelijkheid die ik mezelf jarenlang heb gegeven voor het welzijn, de keuzes en soms zelfs het geluk van andere mensen.

Ik hoef niet meer te zorgen dat iemand anders goed in zijn vel zit voordat ik zelf rust mag voelen. Ik hoef niet iedere emotie van een ander op te lossen. En ik hoef niet automatisch te denken dat wanneer iemand van wie ik hou vastloopt, ik degene ben die hem eruit moet trekken.

Maar andersom geldt precies hetzelfde.

Een ander hoeft mijn onrust niet op te lossen voordat ik rust kan ervaren. Een ander hoeft niet te veranderen zodat ik gelukkig kan zijn. Een ander hoeft mijn verleden niet te herstellen en hoeft ook niet verantwoordelijk te worden voor de delen in mij die nog aandacht nodig hebben.

Dat stuk is van mij.

En juist daarin zit voor mij vrijheid.

Want zolang ik geloof dat mijn welzijn afhankelijk is van wat een ander doet, geef ik een deel van mijn eigen kracht uit handen. Net zoals ik de verantwoordelijkheid van een ander overneem wanneer ik denk dat ik zijn leven voor hem moet oplossen.

Beide wil ik niet meer.

Wie ben ik als ik niet meer alles hoef te dragen?

Ik kijk daardoor ook anders naar het woord sterk.

Want ja, ik bén sterk. Daar hoef ik niets aan af te doen. Ik ben door veel heen gegaan en iedere keer weer opgestaan. Maar ik zie nu ook dat een deel van die kracht ooit noodzakelijk was.

En dat betekent dat ik mezelf nu een andere vraag mag stellen.

Wie ben ik wanneer ik niet meer alles hoef te dragen? Wie ben ik wanneer ik niet voortdurend hoef op te lossen, te beschermen of vooruit te denken? En wat gebeurt er wanneer mijn kracht niet meer alleen zichtbaar wordt in hoeveel ik aankan, maar ook in hoeveel ik durf los te laten?

Misschien is dát wel waar ik nu sta.

Niet bij het afwijzen van wie ik geweest ben. Integendeel. Ik heb steeds meer respect gekregen voor alle versies van mezelf die precies hebben gedaan wat op dat moment nodig voelde om verder te kunnen.

Maar ik hoef niet mijn hele leven dezelfde strategie te blijven gebruiken alleen omdat die mij ooit geholpen heeft.

Dus ik geef steeds meer terug wat niet van mij is en ik neem steeds meer terug wat wél van mij is.

Misschien is dat uiteindelijk de kern van alles.

Ik draag niet langer wat van jou is en ik vraag jou niet langer te dragen wat van mij is.

Niet uit afstandelijkheid. Niet uit boosheid. Niet omdat we elkaar niet meer nodig zouden hebben.

Juist vanuit liefde.

Ik wil naast iemand kunnen staan zonder mezelf onderweg kwijt te raken. Ik wil kunnen helpen zonder de uitkomst op mijn schouders te leggen. Ik wil steun kunnen ontvangen zonder de verantwoordelijkheid voor mijn leven in de handen van een ander te leggen.

Daarom heb ik ontslag genomen als drager.

Niet omdat ik minder wil liefhebben.

Maar omdat ik steeds beter begin te begrijpen dat werkelijk liefhebben misschien juist betekent dat we elkaar niet voortdurend hoeven te dragen.

Jij mag jouw deel dragen.

Ik draag het mijne.

En onderweg mogen we elkaar vasthouden wanneer dat nodig is.

Liefhebben is iets anders dan dragen.

Wat hierna komt

Herken je jezelf hierin, dan is dit stuk het begin en niet het einde. In de psychologie heet dit parentificatie, en er is meer over bekend dan de meeste mensen denken.

Ik heb alles wat ik hierover geleerd heb uitgeschreven in een gids: welke vier rollen er zijn, hoe je ze herkent in je lichaam en in je relaties, en hoe je teruggeeft wat nooit van jou was zonder de liefde te verliezen.

De Drager | Liefhebben is iets anders dan dragen

‍